Қазақ халқы ежелден қайырымдылық пен мейірімділікті өмір салтына айналдырған ел. «Жетім көрсең – жебей жүр», «Жылуы жоқ үйден без, қайырымы жоқ биден без» деген нақыл сөздердің өзі халқымыздың жүрегінде ізгілік пен жанашырлықтың орны ерекше екенін аңғартады. Ислам діні де адам баласын мейірімге, жомарттыққа, бауырмалдыққа үндейді. Себебі қайырымдылық – тек көмек беру ғана емес, ол қоғамды біріктіретін, адамдардың жүрегін жақындастыратын, бірлікті нығайтатын үлкен рухани құндылық.
Бүгінгі қоғамда қайырымдылықтың маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Өйткені тіршілік тауқыметі, тұрмыстық қиындық, әлеуметтік теңсіздік секілді жағдайлар адамдардың бір-біріне қолдау көрсетуін қажет етеді. Осындай сәттерде мұқтаж жандарға жанашырлық танытып, қол ұшын созу – адамдықтың, имандылықтың және елдік сананың белгісі. Сондықтан да қайырымдылық – қоғамның тек материалдық емес, рухани саулығының да көрсеткіші.
Исламда қайырымдылықтың орны айрықша. Қасиетті Құран Кәрімде: «Жақсылық жасасаңдар, өздерің үшін жасайсыңдар» («Исра» сүресі, 7-аят) деп айтылған. Бұл аят адам жасаған әрбір игі істің, әрбір қайырымның, әрбір жәрдемнің өзіне қайтатынын білдіреді. Яғни, мұқтажға берілген көмек – шын мәнінде адамның өз ақыретіне жинаған сауабы.
Ал Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.): «Садақа малды кемітпейді» деген хадисінде қайырымдылықтың берекесін ерекше атап өткен. Көпшілік садақа берсе, мал-дүние азаяды деп ойлауы мүмкін. Алайда шын мәнінде, қайырымдылық – дүние-мүліктің берекесін арттырып, жүрекке тыныштық, өмірге нұр сыйлайтын амал. Себебі Алла жолында жұмсалған дүние ешқашан зая кетпейді.
Қайырымдылық – бауырмалдықтың көрінісі
Қайырымдылық – тек бай адамдарға ғана тән іс емес. Ол – жүрегі жұмсақ, ниеті түзу әрбір мұсылманға ортақ қасиет. Кейде біреуге жылы сөз айту, бір адамның мұңын тыңдау, жолда қалған жанға көмектесу, аш адамға ас беру немесе бір шәкіртке қалам сыйлау да қайырымдылықтың бір түрі. Исламда жақсылықтың үлкені мен кішісі болмайды. Маңыздысы – шынайы ниет пен ықылас.
Қоғамда адамдардың бір-біріне деген жанашырлығы артқан сайын, ел ішіндегі татулық та нығая түседі. Бір үйдің қуанышы мен қайғысын бөлісе білген жұрт ешқашан бөлінбейді. Сондықтан қайырымдылық – бірліктің бастауы, ынтымақтың тірегі, мейірімнің мәйегі.
Әсіресе, мешіт жанында жасалатын қайырымдылық жұмыстары жамағатты жақындастырып, қоғамдағы өзара сенімді арттырады. Өйткені мешіт – тек құлшылық орны ғана емес, халықтың басын қосатын, ізгілікке бастайтын рухани орталық. Сол себепті мешіт төңірегінде жасалған әрбір игі іс – ел ішіндегі ауызбіршілікті күшейтетін маңызды қадам.
Рамазан – қайырымдылықтың айы
Қасиетті Рамазан айы – мұсылман баласын сабыр мен шүкірге, мейірім мен кешірімге тәрбиелейтін ерекше ай. Бұл айда адам жүрегі жұмсарып, мұқтаждың хәлін тереңірек сезінеді. Аштық пен шөлді бастан өткерген пенде жоқ-жітіктің жағдайын жақсырақ ұғынады. Сондықтан да Рамазан – қайырымдылықтың шынайы көрініс табатын мезгілі.
Биылғы Рамазан айында да еліміздің әр өңірінде, соның ішінде Батыс Қазақстан облысында бірқатар игі шаралар жүзеге асты. Жамағаттың, кәсіпкерлердің, ерікті азаматтардың және қайырымдылыққа жаны жақын жандардың қолдауымен көптеген мұқтаж отбасыларға көмек көрсетілді. Азық-түлік себеттері таратылып, ауызашар дастархандары жайылып, студенттерге, әлеуметтік осал топтағы отбасыларға, жалғызбасты аналар мен көпбалалы жанұяларға қолдау көрсетілді.
Рамазан айында мешіттерде ұйымдастырылған ауызашарлар да тек тамақ беру шарасы емес, адамдарды бауырластыққа үндейтін үлкен рухани мектеп болды. Бір дастархан басында әртүрлі жастағы, әртүрлі әлеуметтік ортадағы азаматтар отырып, ауыз ашуы – мұсылман үмбетінің бірлігін айқын көрсететін көрініс. Мұндай басқосулар жүректерді жақындастырып, қоғамда мейірімділік мәдениетін қалыптастырады.
Сонымен қатар, бірқатар мешіттер жанынан қайырымдылық сөрелері қойылып, жамағат өз мүмкіндігінше азық-түлік, күнделікті тұрмысқа қажетті заттар әкеліп, мұқтаж жандардың алуына жағдай жасалды. Бұл – өте ізгі бастама. Өйткені кейде бір қап ұн, бір литр май, бір қорап шай немесе қарапайым күнделікті азық бір отбасы үшін үлкен демеу болуы мүмкін.
Сондай-ақ Рамазан айында жастар мен студенттерге бағытталған қайырымдылық шаралары да өткізілді. Ораза ұстаушы студенттерге арнайы ауызашар қоржындары мен азық-түлік пакеттері таратылып, олардың білім жолындағы еңбегіне рухани қолдау көрсетілді. Бұл – тек материалдық көмек емес, жас буынға деген қамқорлықтың, үміттің және сенімнің белгісі.
Зекет, садақа және пітір – қоғамның тірегі
Исламда қайырымдылықтың нақты жүйесі бар. Соның ең маңыздысы – зекет. Зекет – Исламның бес парызының бірі. Ол – бай адамның мал-дүниесінің белгілі бір бөлігін мұқтаж жандарға беруі арқылы қоғамдағы әлеуметтік тепе-теңдікті сақтауға бағытталған ұлы ғибадат.
Зекет – тек байлықты тазарту ғана емес, жүректі сараңдықтан тазарту. Зекет берілген қоғамда мұқтаждық азаяды, адамдар арасындағы қызғаныш пен реніш сейіледі, береке артады. Өйткені зекет – қоғамдағы бай мен кедейдің арасын жалғайтын рухани көпір.
Ал садақа – кез келген уақытта, кез келген мөлшерде берілетін игі іс. Садақа міндетті емес, бірақ сауабы мол. Кейде адам үлкен қаражат бере алмаса да, азын-аулақ көмегімен де үлкен сауапқа кенелуі мүмкін. Бір адамға дәрі алып беру, жетімге киім апару, мешітке су қойдыру, Құран сыйлау, шәкіртке оқу құралы әперу – мұның бәрі садақаға жатады.
Рамазан айында берілетін пітір садақа да мұсылман қоғамындағы жанашырлықтың көрінісі. Оның мақсаты – мұқтаж жандардың да айт күнін қуанышпен қарсы алуына мүмкіндік жасау. Пітір садақа – қоғамдағы ортақ қуаныштың, теңдіктің және бауырмалдықтың белгісі.
Уақып – үзілмейтін сауап жолы
Қайырымдылықтың ең терең әрі ұзақ мерзімді түрлерінің бірі – уақып. Уақып дегеніміз – белгілі бір мүлікті, қаражатты немесе игілікті Алла жолына арнап, халықтың игілігіне тұрақты түрде қызмет ететіндей етіп беру. Бұл – садақаның ең көркем әрі ұзақ мерзімге жалғасатын түрі.
Мысалы, мешітке Құран алып беру, су ішуге арналған құрылғы орнату, кілем сыйлау, оқу құралдарын алып беру, шәкірттердің білім алуына жағдай жасау, қайырымдылық қорын қолдау, мешіт құрылысына үлес қосу – мұның бәрі уақыптың көрінісі бола алады.
Уақыптың ерекшелігі – оның сауабы үздіксіз жалғасып тұрады. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.): «Адам баласы қайтыс болғанда, оның амалы үзіледі. Бірақ үш нәрсенің сауабы жалғасады: садақа жәрия, пайдалы ілім және дұға ететін ізгі ұрпақ» деген. Осы хадистегі «садақа жәрия» – уақыптың мәнін ашып тұрған ұлы ұғым.
Бүгінгі таңда мешіттерге жасалып жатқан көптеген игі істер – уақыптың нақты мысалы. Біреу мешітке су апарып береді, біреу жайнамаз сыйлайды, енді біреу ауызашарға демеуші болады, біреу шәкірттерге қолдау көрсетеді. Осындай амалдар қоғамда тек көмек қана емес, рухани жауапкершілікті де қалыптастырады.
Қайырымдылық – ұлтты ұйыстыратын құндылық
Қайырымдылықтың ең үлкен жемісі – адамдарды бір-біріне жақындатуы. Мұқтажға көмек берген адам өз жүрегіндегі мейірімді оятады. Көмек алған адам қоғамнан шет қалмағанын сезінеді. Осылайша, қайырымдылық қоғамдағы сенім мен сүйіспеншілікті арттырады.
Бірлік – ұранмен емес, нақты іспен қалыптасады. Ал қайырымдылық – сол нақты істің ең жарқын көрінісі. Бір қап азық апарған жан, бір шәкіртке демеу болған адам, бір отбасына ауызашар ұйымдастырған азамат – бәрі де қоғамдағы бірліктің бекемделуіне үлес қосып жатыр.
Бүгінгі таңда әр адам шамасына қарай қайырымдылыққа атсалыса алады. Біреу малымен, біреу уақытымен, біреу еңбегімен, біреу білімімен көмектеседі. Ең бастысы – немқұрайдылықтан арылып, елге пайдалы болуға ұмтылу.
Қайырымдылық – қоғамды көркейтетін, жүректерді біріктіретін, ұлтты ұйыстыратын асыл қасиет. Ол – иманның жемісі, адамгершіліктің белгісі, бірліктің бастауы. Әсіресе, Рамазан айында жасалған игі амалдар адамдардың жүрегіндегі мейірім мен жанашырлықты айқын көрсетті. Бұл – халқымыздың әлі де болса ізгіліктен алыстамағанының, бауырмалдық қасиетін жоғалтпағанының белгісі.
Ендеше, қайырымдылықты тек белгілі бір аймен немесе науқанмен шектемей, күнделікті өміріміздің бір бөлігіне айналдырайық. Зекетімізді уақытында беріп, садақамызды үзбей, уақып мәдениетін жандандырып, қоғамдағы мұқтаж жандарға жанашыр болайық. Өйткені қайырымдылық бар жерде – береке бар, мейірім бар, ең бастысы – бірлік бар.
Қуанай Хазрет мешітінің бас имам
Наурыз Ибатұлы
